Meer onderzoek, nieuwe mogelijkheden en volop stof tot nadenken. Rianne van der Loo blikt terug op een inspirerende ochtend vol open gesprekken over AI, de toekomst van onderzoek en de blijvende waarde van menselijke inzichten.
Wat betekent AI voor de toekomst van onderzoek? En misschien nog belangrijker: wat betekent het voor onze rol als onderzoekers? Tijdens ons AI Breakfast, onderdeel van het officiële programma van World AI Week, gingen we hierover met vakgenoten in gesprek.
Wat mij tijdens deze ochtend vooral opviel, is hoe snel ons vak verandert en hoeveel vragen dat oproept. Want vergelijken we AI eigenlijk wel met de juiste maatstaf? We leggen de mogelijkheden van AI vaak naast traditioneel onderzoek, terwijl we misschien wel te maken hebben met een compleet nieuwe categorie.
In de discussie met Yvette Huitema van Tellet kwam dit uitgebreid aan bod. AI maakt het mogelijk om sneller, goedkoper en in verschillende talen onderzoek te doen, op een schaal die voorheen moeilijk haalbaar was. Het onderscheid tussen kwalitatief en kwantitatief onderzoek wordt daarmee minder vanzelfsprekend. We kunnen nu kwalitatieve inzichten op veel grotere schaal verzamelen.
Maar meer data betekent niet automatisch meer diepgang. Een ervaren onderzoeker voelt aan wanneer het tijd is om door te vragen, herkent de betekenis van een stilte en pikt signalen op uit lichaamstaal. Kan AI dat uiteindelijk ook? Die vraag blijft voorlopig open. Tegelijkertijd biedt bijvoorbeeld voice-input interessante mogelijkheden om meer informatie uit gesprekken te halen. Zeker in een vroege onderzoeksfase kan AI daarmee een waardevolle aanvulling zijn.
Onderzoek is meer dan een rapport
Ook het gesprek met Sylvie Verbiest van Small Group zette aan het denken. Als AI binnen korte tijd een onderzoeksrapport kan opleveren, wat betekent dat dan voor de waarde van het onderzoeksproces zelf?
Wie jarenlang onderzoek doet binnen dezelfde markt of community, bouwt kennis en begrip op die verder gaan dan de uitkomsten van één onderzoek. Je leert mensen kennen, begrijpt de context en herkent ontwikkelingen. Die opgebouwde ervaring neem je mee in de interpretatie van nieuwe inzichten.
We spraken ook over menselijke bias. AI kan helpen om bepaalde vooroordelen in onderzoek te verminderen. Maar een persoonlijke blik kan soms juist tot een verrassend inzicht leiden, zeker wanneer je je bewust bent van je eigen aannames. Het is dus niet altijd zo eenvoudig als menselijk oordeel tegenover objectieve technologie plaatsen.
Misschien moeten we AI vooral zien als een extra collega. Eentje die ons helpt om meer te ontdekken, zonder dat we onze eigen kennis en ervaring aan de kant schuiven.
Zonder goede respondenten geen goed onderzoek
Een ander belangrijk onderwerp was de kwaliteit van de onderzoeksdata. Hans van Avendonk van Norstat benadrukte hoe belangrijk goede respondenten blijven, juist nu AI een steeds grotere rol krijgt. Norstat werkt bijvoorbeeld met prescreening om de kwaliteit van deelnemers te bewaken.
Tegelijkertijd kan technologie deelname aan onderzoek toegankelijker maken. Via chat, voice en video ontstaan nieuwe manieren om mensen te bereiken, waaronder jongeren.
Een mooie vergelijking uit het gesprek was die van een digital twin met een crashtestdummy. Je kunt er allerlei scenario's mee uitproberen, maar uiteindelijk heb je nog steeds een echt mens nodig om te toetsen of de uitkomsten kloppen.
AI biedt daarnaast kansen om veel meer waarde te halen uit onderzoek dat al is uitgevoerd. Denk aan jarenlang opgebouwde kennis die dankzij AI ineens eenvoudig doorzoekbaar en toegankelijk wordt. In plaats van telkens opnieuw te beginnen, kunnen we bestaande inzichten veel beter benutten.
Niet minder onderzoek, maar meer mogelijkheden
Wat ik vooral meeneem uit deze ochtend, is dat AI ons vak niet alleen verandert, maar ook groter kan maken. We kunnen meer onderzoek doen, meer mensen bereiken en inzichten toegankelijk maken die eerder moeilijk boven tafel kwamen.
Daar staat tegenover dat de rol van de onderzoeker misschien juist belangrijker wordt. Want wie bepaalt welke vragen we stellen, wanneer we moeten doorvragen en wat de resultaten uiteindelijk betekenen voor een opdrachtgever?
Technologie kan ons daarin veel werk uit handen nemen, maar het begrijpen van mensen en het vertalen van inzichten naar betekenisvolle keuzes blijft een essentieel onderdeel van ons vak.
De vraag is wat mij betreft dan ook niet hoeveel onderzoek AI kan overnemen, maar hoeveel beter we ons werk ermee kunnen maken.
Dank aan Yvette Huitema (Tellet), Sylvie Verbiest (Small Group), Hans van Avendonk (Norstat) en alle aanwezige vakgenoten voor de open gesprekken en het delen van ervaringen.
Dit is precies waarom we deze bijeenkomsten organiseren. Om van elkaar te leren, kritisch te blijven en samen te ontdekken hoe we ons vak verder kunnen brengen.
Rianne van der Loo
Directeur Data & Insights Network
