AI wordt steeds vaker ingezet bij statistisch onderzoek. Denk aan ondersteuning bij dataverwerking, analyse, samenvatting, rapportage of kwaliteitscontrole. Dat biedt kansen, maar vraagt ook om duidelijke waarborgen voor transparantie, betrouwbaarheid, menselijke controle, privacy en datakwaliteit.
Daarom publiceert D&IN twee samenhangende documenten:
- het herziene Protocol Gebruik van AI bij statistisch onderzoek 2026; en
- het praktische document AI-geletterdheid in statistisch onderzoek.
Het protocol vormt het normenkader. Het beschrijft onder welke voorwaarden AI-systemen verantwoord kunnen worden ingezet binnen statistisch onderzoek. Uitgangspunt is dat AI wordt gebruikt ter ondersteuning van onderzoek, onder passende menselijke controle, zonder individuele besluitvorming over respondenten en met uitsluitend anonieme of geaggregeerde rapportage aan opdrachtgevers. Wanneer persoonsgegevens worden verwerkt, blijft daarnaast de Gedragscode 2023 voor Data en Insights t.b.v. statistische toepassingen van toepassing.
Het document AI-geletterdheid in statistisch onderzoek werkt het protocol praktisch uit. Het bevat een stappenplan, aandachtspunten voor rollen en verantwoordelijkheden, opleiding en vaardigheden, AI-registers, audit-trails, DPIA-signalen, modelteksten en handvatten voor opdrachtgevers en onderzoeksorganisaties met eigen panels.
Met deze twee documenten wil D&IN onderzoeksorganisaties en opdrachtgevers helpen om AI op een zorgvuldige, uitlegbare en toekomstbestendige manier toe te passen.
Keurmerk FAIR AI DATA
Onderzoeksorganisaties die het Protocol Gebruik van AI bij statistisch onderzoek 2026 naleven, mogen het Keurmerk FAIR AI DATA voeren. Voorlopig gebeurt dit op basis van zelfregulering. D&IN kan steekproefsgewijs controleren of organisaties die het keurmerk voeren ook daadwerkelijk volgens het protocol werken. Daarnaast kunnen klachten of signalen over het gebruik van het keurmerk of de naleving van het protocol bij D&IN worden gemeld. Deze worden beoordeeld door de AI Taskforce.
Op deze manier biedt het keurmerk een herkenbaar kader voor verantwoord AI-gebruik in statistisch onderzoek, terwijl het protocol en het handboek samen zorgen voor zowel duidelijke normen als praktische toepasbaarheid.
De documenten staan in onze Data & Insights Network Wet-, en Regelgeving Directory onder de naam 'Protocol Fair AI Data 2026 (D&IN)'.
Ga via deze link direct naar de: Directory Wet,- en Regelgeving
